Zakład Antropologii

Zakład Antropologii jest jednym z najważniejszych ośrodków badań nad człowiekiem w Polsce. Problematyka badawcza Zakładu jest interdyscyplinarna, leży na pograniczu trzech obszarów nauki: biologii człowieka (antropologia fizyczna), nauk medycznych (epidemiologia) i nauk społecznych (psychologia, socjologia i demografia). Nadrzędnym celem prowadzonych badań jest pozyskiwanie aktualnej wiedzy o kierunkach przemian kondycji biologicznej populacji polskiej w kontekście zmian lokalnych i globalnych ekosystemu społeczno-przyrodniczego. Charakterystyczne dla dotychczasowej działalności Zakładu jest prowadzenie regularnych, szeroko zakrojonych badań (m.in. o zasięgu ogólnopolskim) monitorujących: rozwój fizyczny dzieci i młodzieży, kondycję biologiczną populacji polskiej, tempo jej starzenia się, siły oddziaływania czynników środowiska społecznego na zróżnicowanie kondycji biologicznej człowieka (również populacji pradziejowych) w różnych fazach ontogenezy.

Obecnie zainteresowania naukowe pracowników Zakładu koncentrują się wokół trzech wiodących tematów:

  • charakterystyka wskaźników dobrostanu biologicznego współczesnej i pradziejowej populacji Polski w różnych fazach ontogenezy,
  • biologiczne i demograficzne skutki rozwarstwienia społecznego ludności Polski i zmiany tego rozwarstwienia w czasie oraz przemiany sekularne zależne od poziomu życia grup społecznych,
  • biologiczne podstawy zachowań człowieka w perspektywie psychologii ewolucyjnej i ekologii behawioralnej.
Kierownik

Kierownik: Prof. dr hab. Sławomir Kozieł, profesor zwyczajny (0000-0002-0584-4427)

Od 2017 roku zatrudniony jako profesor i kierownik Zakładu Antropologii IITD PAN. Stopień doktora nauk biologicznych otrzymał w 1998, a doktora habilitowanego w 2007 na Uniwersytecie Wrocławskim. W 2016 roku uzyskał tytuł profesora nauk biologicznych z rąk Prezydenta RP. Jest autorem lub współautorem ponad 180 oryginalnych publikacji naukowych, m.in. w Lancet, Nature, Sports Medicine, American Journal of Human Genetics. Wypromował 5 doktorantów i był opiekunem 10 prac magisterskich. Kierował 3 krajowymi projektami badawczymi, a w 7 innych krajowych i 2 międzynarodowych (współfinansowanych przez British Council i Unię Europejską) uczestniczył jako główny wykonawca. Odbył 18 krótkoterminowych stażów naukowych, m.in. 6 na Uniwersytecie Oksfordzkim (dwukrotnie finansowane przez the Royal Society). Obecnie pełni funkcję przewodniczącego Auxological Society (Niemcy), redaktora naczelnego Anthropological Review, jest zagranicznym członkiem UBVO na Uniwersytecie Oksfordzkim (https://www.oxfordobesity.org/research-network). Jest także członkiem trzech innych międzynarodowych towarzystw naukowych. Główne obszary badań to biologia człowieka, wzrastanie i rozwój człowieka, auksologia epidemiologiczna, ekologia behawioralna i biostatystyka.

Zespół

Adiunkci:

Pracownicy naukowo-techniczni:

Doktoranci:

Najważniejsze osiągnięcia naukowe
  • Działania w ramach grupy NCD Risk Factor Collaboration, dotyczące ogólnoświatowych trendów w wysokości i masie ciała, we wskaźnikach związanych z otyłością i niedowagą, oraz w ciśnieniu krwi, w wyniku których powstały 3 publikacje w czasopiśmie Lancet, a także 2 artykuły w czasopismach Nature i eLife.
  • Wykazanie wpływu stresu doświadczanego przez kobiety w trakcie laktacji oraz poziomu wsparcia, które otrzymywały, na skład ich mleka (m.in. na zawartość tłuszczu, długołańcuchowych nienasyconych kwasów tłuszczowych, średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, węglowodanów, kaloryczność).
  • Wykazanie istotnego wpływu ekspozycji na katastrofę naturalną, doświadczaną przez matki w czasie ciąży, na m.in. zaburzenia wzrastania, rozwoju neuro-motorycznego, stan otłuszczenia i odżywienia oraz ryzyko rozwoju ADHD u dzieci w wieku szkolnym. Badania prowadzono w Indiach na terenie dotkniętym super-cyklonem Aila w 2009 r.
Metody badawcze
  • Antropometria i antroposkopia;
  • Analiza składu ciała;
  • Osteometria.
Kluczowa aparatura badawcza
  • Zestaw antropometryczny;
  • Aparat do zdjęć Rentgenowskich;
  • Skaner 3D;
  • Analizatory składu ciała.
Najważniejsze projekty badawcze (ostatnie 10 lat)
  • Ogólnopolskie V Zdjęcie Antropologiczne dzieci i młodzieży, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2011-2014). Kierownik: prof. dr hab. Sławomir Kozieł
  • Epidemia otyłości – wspólny problem: transfer wiedzy, edukacja, profilaktyka, Unia Europejska, PL.3.22/2.3.00/11.02576 (2012-2014). Koordynator: dr hab. Halina Kołodziej
  • Stres i funkcje reprodukcyjne kobiet – wpływ stresu matki na skład mleka oraz temperament niemowlęcia i jego wybrane cechy biologiczne, NCN, Opus 9 (2016-2019). Kierownik: dr hab. Anna Ziomkiewicz-Wichary
  • Stres podczas ciąży a wzrastanie i rozwój potomstwa, na przykładzie skutków tropikalnego super cyklonu w Indiach, NCN, Opus 11 (2017-2021). Kierownik: prof. dr hab. Sławomir Kozieł
  • Antropologiczne i genetyczne badania mumii kreteńskichz X w. p.n.e., NCN, Miniatura 1, (2018-2019).Kierownik: dr Anna Spinek
  • Wstępna analiza fizykochemiczna materiału kostnego pochodzącego z pochówków „atypowych” wyeksplorowanych z historycznego (XII – XVII w.) cmentarzyska w Byczynie (woj. opolskie), NCN, Miniatura 2 (2019-2020). Kierownik: dr Agata Cieślik
Wybrane publikacje
  • NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC): Worldwide trends in body-mass index, underweight, overweight, and obesity from 1975 to 2016: a pooled analysis of 2416 population-based measurement studies in 128·9 million children, adolescents, and adults. The Lancet, 2017, 390(10113): 2627-2642 (http://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32129-3)
  • Kozieł S.M., Malina R.M.: Modified Maturity Offset Prediction Equations: Validation in Independent Longitudinal Samples of Boys and Girls. Sports Medicine, 2018, 48: 221-236 (http://doi.org/10.1007/s40279-017-0750-y)
  • Mnich B., Spinek A.E., Chyleński M., Sommerfeld A., Dabert M., Juras A., Szostek K.: Analysis of LCT-13910 genotypes and bone mineral density in ancient skeletal materials. PLoS ONE, 2018, 13(4): e0194966 (http://doi.org/10.1371/journal.pone.0194966)
  • NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC): Rising rural body-mass index is the main driver of the global obesity epidemic in adults. Nature, 2019, 569: 260–264 (http://doi.org/10.1038/s41586-019-1171-x)
  • Antonosyan M.,  Seersholm F.V.,  Grealy A.C., Barham M., Werndly D., Margaryan A., Cieślik A., Stafford T.W., Allentoft M.E., Bunce M., Yepiskoposyan L.: Ancient DNA shows high faunal diversity in the Lesser Caucasus during the Late Pleistocene. Quaternary Science Reviews, 2019, 219: 102-111 (https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2019.07.012)
  • Nowak-Szczepanska N., Gomula A., Koziel S.: Mid-upper arm circumference and body mass index as different screening tools of nutritional and weight status in Polish schoolchildren across socio-political changes. Scientific Reports, 2019, 9(1): 1-7 (http://doi.org/10.1038/s41598-019-48843-5)
  • Ziomkiewicz A., Wichary S., Jasienska G.: Cognitive costs of reproduction: life‐history trade‐offs explain cognitive decline during pregnancy in women. Biological Reviews, 2019, 94(3): 1105-1115 (http://doi.org/10.1111/brv.12494)
  • Gomula A., Nowak-Szczepanska N., Suder A., Ignasiak Z., Koziel S.: Secular trends in adiposity within the context of changes in BMI across developmental periods among Polish schoolchildren-application of the Slaughter equation. European Journal of Clinical Nutrition, 2020, 1-8 (http://doi.org/10.1038/s41430-020-0675-7)
  • Danel D.P., Kalinowski K., Nowak-Szczepanska N., Ziomkiewicz-Wichary A., Apanasewicz A., Borysławski K., Kozieł S., Kornafel D., Fedurek P.: Shifts in Female Facial Attractiveness during Pregnancy. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2020, 17: 5176 (http://doi.org/10.3390/ijerph17145176)
  • Wieckiewicz M., Bogunia-Kubik K., Mazur G., Danel D.P., Smardz J., Wojakowska A., Poreba R.,  Dratwa M., Chaszczewska-Markowska M., Winocur E., Emodi-Perlman A.,  Martynowicz H.: Genetic basis of sleep bruxism and sleep apnea—response to a medical puzzle. Scientific Reports, 2020, 10(1): 7497. (http://doi.org/10.1038/s41598-020-64615-y)